3.1. Carlina acaulis L. – Dziewięćsił bezłodygowy

Etymologia nazwy.

nazwa powstała być może przez zniekształcenie wł. cardina albo pochodzi od imienia Karola Wielkiego lub Karola V, którzy prawdopodobnie wykorzystywali właściwości lecznicze rośliny z tego rodzaju; gr. a = zaprzeczenie + kaulos = łodyga - 'roślina pozbawiona łodygi'.

Synonimy i nazwy regionalne

kąsina bezłodygowa; biały dziewięciosił, chleb myśliwski, czartopłoch, czartopołoch, czartopołuch, czartoproch, dewiatosinyk, dewietosylnyk, (dziewięciornik), dziewięć sił, dziewięć żył, dziewięćsił bezprętowy, dziewięćsił biały, dziewięćsił niski, dziewięćsił przyziemny, dziewięćsił, dziewięsił, dziewięsioł, dziewiynciornik, kameleon biały, karpiel, kąsina, kąsinek, kęsina, kołtunowe ziele, (kuklik), kura, kury, kwak góralski, kwaki, (oset), osetek, pchące, polanowy kwacek, rozetek, rzepa świerzepa, rzepka, strachopołoch, urocznik, zającza rzepka, zajęcza rzepa, zajęcza rzepka, złotogłów.

Rozmieszczenie na świecie i w Europie

Gatunek występuje w południowej i środkowej Europie, na Syberii i Kaukazie.

Rozmieszczenie w Polsce

Częsty w Sudetach i Karpatach, po piętro subalpejskie, oraz na rozproszonych stanowiskach na całym niżu, z wyjątkiem obszarów nadbałtyckich. W Polsce przebiega północna granica jego zasięgu.

Siedlisko

Suche i kamieniste łąki, przydroża, widne i suche lasy oraz zarośla. Na badanym terenie głównie na murawach kserotermicznych i zboczach, sporadycznie na przydrożnych skarpach.

Opis i biologia gatunku

Bylina o łodydze nadziemnej, zwykle nierozwiniętej, liście w przyziemnej różyczce, pierzastosieczne. Odcinki liściowe głęboko wcięte, kolczasto zakończone, spodem słabo omszone. Koszyczek kwiatostanowy rozwarty o średnice około 7-15 cm, wewnętrzne łuski okrywy suche, sztywne lśniąco białe. Kwitnie od sierpnia do września, owocem jest owłosiona niełupka. Gatunek dawniej pospolity, teraz z powodu niszczenia stał się w niektórych rejonach rzadkością. Roślina objęta ścisłą ochroną prawną.

Gdzie szukać:

Dziewięćsiła znajdziemy prawie wszędzie gdzie tylko są jakieś odsłonięte połacie łąk i nieużytków, szczególnie na nasłonecznionych skarpach w okolicy Wału Brzękowickiego