Gentiana cruciata L. – Goryczka krzyżowa

Etymologia nazwy.

nazwa rodzajowa od nazwiska illiryjskiego króla Gentisa (II/I w. p.n.e.), odkrywcy właściwości leczniczych G. lutea, stosowanej przeciw dżumie; łac. crux = krzyż - odniesienie do charakterystycznego układu wiązek przewodzących na przekroju poprzecznym kłącza; także liście ustawione są parami nakrzyżlegle.

Synonimy i nazwy regionalne

(centuria), goryca, goryczka tyrlicz, gorzyczka, krzyżyczek, skowronkowy korzeń, skowrończy korzeń, starodub, turlik, tyrlicz, (tysiącznik), żółć ziemna.

Rozmieszczenie na świecie i w Europie

Gatunek występuje w południowej i środkowej Europie, na obszarach Azji Mniejszej, Kaukazie, Turkiestanie, zachodniej Syberii.

Rozmieszczenie w Polsce

Rozproszone stanowiska na terenie całego kraju, w górach po regiel dolny.

Siedlisko

Suche i nasłonecznione murawy, obrzeża lasów, widne zarośla, preferuje gleby suche, bogate w węglan wapnia. Na badanym terenie występuje na jednym stanowisku, na murawie kserotermicznej.

Opis i biologia gatunku

Bylina wysokości 10-15 cm. Łodyga podnosząca się gruba, pokryta łuskami. Liście długie do 10 cm jajowato podługowate. Kwiaty siedzące, po 1 do 5 w kącikach liści, 4-krotne, z wyjątkiem szczytowych które mogą być 5-krotne, korona długości 2-2.5 cm o niebieskich trójkątnych rozpostartych łatkach, kielich dzwonkowaty, o krótkich ząbkach. Kwitnienie od maja do sierpnia. Roślina pod ścisłą ochrona prawną, kwiaty zapylane są przez trzmiele, otwierają się rano w godzinach 8-9 a zamykają wieczorem, korona rozwiera się w temperaturze 20 ^oC.

Gdzie szukać:

Praktycznie tylko jedno stanowisko – południowy stok „Równej Góry” w Strzyżowicach, bardzo rzadka roślina w naszej gminie