Nawigacja:

  • Położenie
  • Środowisko naturalne i klimat
  • Rzeźba terenu
  • Budowa geologiczna
  • Charakterystyka gleb
  • Hydrografia
  • Przyroda
  • Edukacja
  • Ośrodki kultury
  • Ochotnicza Straż Pożarna
  • Sport i rekraacja


  • INFO...

    Położenie...

    Gmina Psary o pow. 4.570 ha, leży w połnocnej strefie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Z punktu widzenia fizyczno - geograficznego leży w obrębie makroregionu Wyżyny Śląskiej i obejmuje jej fragment wysunięty na południowy wschód, oraz w obrębie dwóch mezoregionów, mezoregionów Garb Tarnogórski, oraz Wyżyny Katowickiej.
    Według podziału Wyżyny Śląskiej na jednostki geomorfologiczne (GILEWSKA 1972), północna część Psar stanowi fragment Płaskowyżu Twardowickiego, a południowo wschodnia część leży w Kotlinie Dąbrowskiej, każda z ww. jednostek morfologicznych charakteryzuje się specyficzną rzeźbą i strukturą geologiczną. Cześć wyodrębniona jako Płaskowyż Twardowicki wchodzi w całości w mezoregion Garbu Tarnogórskiego. Granica oddzielająca go od Kotliny Dąbrowskiej, jest dobrze widoczna na mapie hipsometrycznej w postaci obniżenia terenu, który tworzy uskok obniża się w kierunku Kotliny Dąbrowskiej
    Teren otoczony jest wyspowymi wzgórzami triasowymi, a w części centralnej rozciąga się Kotlina Psarska. Gmina Psary utworzona jest z 10 sołectw:Psary, Sarnów, Dąbie, Preczów, Gródków, Góra Siewierska, Goląsza,Brzękowice, Malinowice.Dużą zaletą gminy jest bliskie sąsiedztwo dużych miast: Sosnowca, Dąbrowy Górniczej, Bytomia.

    Ludność

    W przeważającej części ludność gminy stanowią rodziny robotnicze. Liczba mieszkańców wynosi ogółem 10.894 osoby.Największym atutem gminy jest fakt, że około 35% mieszkańców to ludzie do 25 roku życia.

    Środowisko naturalne i klimat...

    Klimat gminy nie posiada właściwości, które w znacznym stopniu różniłyby go od klimatu całej Polski. Suma rocznych opadów wynosi około 600 mm.Klimat charakteryzuje się małą ilością wiatrów.Mają one przeważnie kierunek południowo-zachodni.
    dla ścisłości podaję kilka istotnych informacji
    Teren Psar położony jest w częstochowsko - kieleckiej dzielnicy klimatycznej (GUMIŃSKI 1948), natomiast panujące tu warunki klimatyczne w głównej mierze zależą od czynników cyrkumborealnych (RYCHŁOWSKI 1967), dzięki którym ścierają się tu wpływy mas arktycznych, oceanicznych, kontynentalnych i śródziemnomorskich co powoduje dużą zmienność oraz nieregularność stanów pogody.
    Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 8o C, czas zalegania pokrywy śnieżnej jest zmienny, i wynosi od 60 do 90 dni. Okres wegetacyjny wynosi od 200 do 210 dni, w tym liczba dni bez przymrozków na terenie Psar i okolic wynosi 160 dni.
    Roczna suma opadów waha się natomiast od 677 mm do 704 mm (dane wg stacji meteorologicznej Dąbrowa Ujejsce za lata 1956-61). Obszar ten wyróżnia się na tle pozostałych regionów dużą ilością dni z pogodą bardzo ciepłą i opadem.
    Największa jest tutaj również częstotliwość dni z pogodą umiarkowanie ciepłą z dużym zachmurzeniem i opadem. Względnie więcej jest w tym regionie dni z pogodą przymrozkową umiarkowanie chłodną bez opadu, a mniej jest dni umiarkowanie ciepłych i jednocześnie pochmurnych (WOŚ 1995).
    Ponieważ w najbliższej okolicy brak jest punktów pomiarowych stacji meteorologicznych, a wyżej wymienione dane mogą być już nieaktualne, poniższe dane dotyczą miasta Bytomia, położonego około 20 km w linii prostej od gminy Psary.
    Średnia roczna temperatura powietrza wynosi w Bytomiu + 8,12oC. Najwyższe temperatury przypadają na lipiec (średnia tego miesiąca wynosi + 16,8oC), najniższe występują w styczniu (średnia miesiąca to: - 3oC) (Raport o stanie środowiska w Bytomiu - 2001). Dni mroźne (z maksymalna temperaturą średniodobową poniżej 0oC) przypadają na miesiące X-IV. Przymrozki mogą się pojawiać najpóźniej we wrześniu, a najwcześniej w czerwcu. Dni bardzo gorące (z maksymalną temperaturą średniodobową powyżej 30oC) przypadają na miesiące V-IX. Absolutne maksimum termiczne zanotowane w trakcie 30 lat obserwacji wynosiło 34,1oC, zaś absolutne minimum - 37,2oC. Liczbę dni charakterystycznych w ciągu roku pod względem temperatury przedstawia

    Długość sezonu wegetacyjnego wynosi od 228 do 246 dni. Średnia miesięczna suma opadów atmosferycznych w ciągu roku wynosi 699 mm. Najwięcej opadów notuje się średnio w lipcu (94 mm), co stanowi 13% sumy rocznej, zaś najmniej w lutym (35 mm), co daje 6% sumy rocznej. Średnia liczba dni bez opadu wynosi 27 (7%) w ciągu roku, skąd długość okresu opadowego jest równa 338 dni. Średnie zachmurzenie ogólne wynosi rocznie 5,7 w skali 0-8. Średnia liczba dni pogodnych w ciągu roku (zachmurzenie mniejsze niż 20%) wynosi 13, zaś pochmurnych (zachmurzenie większe niż 80%) - 160. Najbardziej zachmurzonymi miesiącami w roku są listopad i grudzień (6,3), a najmniej maj, lipiec i sierpień (5,2). Średnia wilgotność względna powietrza wynosi w ciągu roku 76%. Najbardziej suchym miesiącem jest maj (68%), zaś najbardziej wilgotnym - grudzień (85%). Liczba dni parnych wynosi średnio 1,5 w ciągu roku.
    Średnia prężność pary wodnej w ciągu roku wynosi 9,1 hPa. Najwyższą średnią miesięczną notuje się w lipcu i sierpniu (14,6 hPa), a najniższą w styczniu (4,7 hPa). Wiatry w ciągu roku wieją najczęściej z kierunku zachodniego (21,2%), a najrzadziej z północno-wschodniego (6,9%). Cisze wynoszą w roku 4,7%. Średnia prędkość wiatru wynosi w ciągu roku 2,4 m/s.
    Najsilniejszymi w skali rocznej są wiatry zachodnie (3,4 m/s), zaś najsłabszymi południowo-wschodnie (2,1 m/s). Jak wynika z powyższych danych maksimum opadów przypada na miesiąc lipiec, co jest zresztą charakterystyczne dla Polski, zaś najmniej opadów występuje w miesiącach zimowych i październiku.
    Na klimat ma również ogromny wpływ bliskość aglomeracji przemysłowych i dużych miast Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego

    Rzeźba terenu...

    Wyżyna Śląska wznosi się na wysokość 400 m n.p.m. i ma dość zróżnicowaną rzeźbę, (KONDRACKI 2000), szczególnie ciekawa jest północna jej część gdzie zlokalizowany jest obszar Psar. Charakteryzuje się on znacznym zróżnicowaniem wysokości najwyższe wzniesienia to min. Równa Góra (390 m n.p.m.) , Góra Św. Doroty (381,3 m n.p.m.), natomiast w części północnej powierzchnia terenu jest płaska, i wysokość nie przekracza 300 m n. p. m.(Ryc. 3), zróznicowanie to dało podstawę do wyróżnienia jednostek geomorfologicznych: Płaskowyżu Twardowickiego, i Kotliy Dąbrowskiej (GILEWSKA 1972).
    W okolicach Góry Siewierskiej, szczególnie w obrębie wzniesień wapiennych obserwujemy liczne formy krasowe o charakterze lejów, szczelin, kanałów i mis (GILEWSKA 1953), zaznaczają się one jako zaklęśnięcia terenu

    Obniżenie terenu w okolicach Góry Siewierskiej, widok z Równej Góry W części południowo wschodniej mamy do czynienia z nieckami, minimalna wysokość na tym obszarze to 266.5 m n. p. m. (okolice elektrowni "Łagisza") Na badanym terenie zauważalne są również liczne przekształcenia rzeźby, pochodzenia antropogenicznego. Przyczyną ich powstania była eksploatacji piasku podsadzkowego, w okolicach Góry Siewierskiej, wapieni i dolomitów w okolicach Strzyżowic która pozostawiła ślady w postaci głębokich wyrobisk, obecnie w większości zalesionych. Do innego typu form antropogenicznych rzeźby należą: hałdy i zwałowiska które są pozostałością po wydobyciu węgla kamiennego, głównie z kopalni KWK "Grodziec" przykładem czego jest np. hałda w Gródkowie.

    Budowa geologiczna...

    Na południu Wyżyna Śląska sąsiaduje z Kotliną Oświęcimską, a na wschodzie z Jurą Polską (DYLIKOWA 1973). Najstarsze utwory na Wyżynie Śląskiej to wapienie i dolomity środkowego triasu, właśnie one wytworzyły kuestę zwaną Garbem Tarnogórskim, gdzie położony jest obszar badań. Rozpoczyna się ona od okolic Olkusza, stamtąd biegnie w kierunku zachodnim na przestrzeni około 100 km, docierając do okolic Gogolina Stoki progu środkowotriasowego są pochodzenia tektonicznego i denudacyjnego, stoki pochodzenia tektonicznego oddzielają powierzchnię progu od przedproża.
    Przekrój poglądowy przez odwiert górniczy 
w Grodźcu, wykonany 19.04.1958r   Nr. B338 Kotlina Dąbrowska jest pochodzenia denudacyjnego, powstała ona na skrzyżowaniu przedłużonej antykliny z elewacją poprzeczną. Kotlinę otaczają progi pochodzenia denudacyjnego o profilu środkowym, zwrócone do wnętrza kotliny (GILEWSKA 1953) Płyta mezozoiczna z której zbudowana jest Wyżyna Śląska składa się z grubych kompleksów skał odpornych (wapienie i dolomity) przegrodzonych zespołami skał mniej odpornych (iły, piaski, margle ). Środkowa część Grzbietu Wapienia Muszlowego zbudowana jest z utworów karbońskich, permskich i triasowych (GILEWSKA 1953). Utwory triasowe i permskie reprezentowane są przez kompleksy łupków i iłołupków, występują tu także łupkowate kruche piaskowce, tworzące dolną część stoków progów denudacyjnych. Z okresu dolnego triasu zachowały się osady lądowe lub lagunowe, są to głównie piaskowce i zlepieńce, oraz żwiry. Osady triasu środkowego to głównie wspomniane wcześniej wapienie i dolomity obejmujące tzw. frakcję wapienia muszlowego. Reprezentują one warstwy gogolińskie, zbudowane z wapieni falistych oraz dolomitów kruszconośnych, wapień muszlowy środkowy stanowią dolomity diploporowe, a wapień muszlowy górny - margle, dolomity płytkowate, iły i łupki. Skład skał czwartorzędowych i trzeciorzędowych ilustruje Ryc. 5 W obrębie Progu Środkowotriasowego, wszelkie obniżenia zostały w czwartorzędzie wypełnione osadami, mającymi rożną grubość i genezę. Są to osady pochodzenia zarówno lodowcowego (piaski),jak i jeziornego i rzecznego (żwiry i żwiry mieszane) (GILEWSKA 1953)

    Charakterystyka gleb...

    W obrębie gminy, dominują gleby: brunatne wyługowane, rędziny brunatne, oraz gleby brunatne właściwe. W niewielkich fragmentach pojawiają się także gleby brunatne deluwialne, pseudobielicowe, rędziny inicjalne, czarnych ziem zdegradowanych, mułowo-torfowe, i mady. Gleby brunatne właściwe, powstały poprzez zwietrzenie czwartorzędowych utworów fluwioglacyjnych takich jak piaski, żwiry, gliny czy tessy, gleby te charakteryzują się znaczną żyznością. Z tychże gleb powstają również gleby brunatne wyługowane, poprzez wymycie z ich zewnętrznych poziomów łatwo rozpuszczalnych związków organicznych (LAZAR 1976).
    Jednymi z najbardziej żyznych gleb, jakie występują na tym terenie są rędziny brunatne. Wytworzyły się one ze skał wapiennych dolnego i środkowego triasu, ze względu na zawartość szkieletu są to gleby trudne w uprawie, zaliczane są do III i IV klasy bonitacyjnej (miąższość ich warstwy próchniczej dochodzi nawet do 30 cm). Występują głównie w okolicach Góry Siewierskiej i Strzyżowic. Rędziny inicjalne charakteryzują się słabo wykształconym profilem, są silnie szkieletowe, w wyniku procesów glebotwórczych mogą przechodzić w rędziny brunatne lub ciemne. Gleby pseudobielicowe powstały z piasków zandrowych rzecznych i lodowcowych. Są to gleby o odczynie kwaśnym, zaliczane do IV i V klasy bonitacyjnej. Czarne ziemie zdegradowane powstają z czarnoziemów właściwych. W wyniku uprawy zmeliorowanych czarnoziemów właściwych następuje wzmożenie procesów mineralizacji i humifikacji substancji organicznych. Następuje ługowanie węglanów z podłoża i zakwaszanie, gleby te umieszcza się w klasach bonitacyjnych od II do V. Na skutek wysokiego poziomu wód gruntowych na niewielkim obszarze wytworzyły się gleby mułowo - torfowe (głównie w wschodniej części terenu). Podobnie niewielką przestrzeń zajmują także mady - gleby aluwialne lub deluwialne wytworzone ze współczesnych osadów na skutek normalnego uwilgotnienia,

    Hydrografia...

    Teren ze swoim otoczeniem jest powiązany poprzez zlewnie rzek i cieków, które należą do dorzecza Wisły. Ze struktury hydrograficznej wynika iż jedyną rzeką przepływającą przez omawiany obszar jest Czarna Przemsza, która równocześnie stanowi wschodnią gminy. Rzeka Czarna Przemsza płynie betonowym korytem, uregulowanym i izolującym ekologicznie rzekę od otoczenia. Na załączonej mapie widać zarówno granice wododziałów jak i hipsometrie terenu (Uwaga - mapa obejmuje zarówno gmine Psary, jak i południową część Będzina)
    mapa hydrograficzna

    Wody wpływające do Psar są żywe i odpowiadają I klasie czystości w zakresie BZT5 i azotu amonowego (na podstawie danych OBiKŚ w Katowicach). Gmina Psary jest ponadto obszarem źródliskowym z którego wypływają do gmin sąsiednich:

    a) dopływy Czarnej Przemszy w tym:
    - Potok Pagór, który płynie do Dąbrowy Górniczej, korytem naturalnym, prowadząc wody o domniemanej I/II klasie czystości
    - Potok Psarski, płynący do Będzina, korytem naturalnym o wodzie w I klasie czystości (MAPA SOZOLOGICZNA 1995)
    b) dopływy Brynicy w tym:
    - Jaworznik prowadzący czyste wody naturalnym korytem do zalewu w Rogoźniku (gmina Bobrowniki)
    - Wielonka płynąca od źródeł korytem naturalnym, a w części korytem szczelnym, z utratą więzi hydraulicznej. Ze względu na brak skanalizowania zlewni Wielonki można domniemywać iż wody są zanieczyszczone związkami biogennymi.

    Przez teren Psar przebiega granica wododziału rzek Brynicy i Czarnej Przemszy, prowadzi ona przez:
    - Górę Parcine (354,4 m. n.p.m.)
    - Wzgórze w Gródkowie (326 m. n.p.m.)
    - Wzgórze między Psarami a Strzyżowicami (321 m. n.p.m.)
    - Wzniesienie na wschód od Góry Siewierskiej (365 m. n.p.m.)
    - Wzniesienie obok Brzękowic (363 m. n.p.m.)
    - Dąbie - Swaty (365 m. n.p.m.)

    Potok Wielonka również pełni ważną rolę gdyż odwadnia obszar położony na zachód od w/w wododziału, wpada on poprzez Jaworznik do Brynicy. Inaczej przedstawia się sytuacja z terenami położonymi na wschód od opisanego wododziału. Tereny te znajdują się bowiem w obniżeniu, utworzonym przez niewielkiej wielkości naturalną nieckę, w związku z tym były one pierwotnie mocno zabagnione i regularnie podtapiane. Aby przekształcić je w użytki rolne, zostały one zmeliorowane szeregiem kanałów i rowów melioracyjnych i gromadząca się tam woda spływa w kierunku rzeki Czarnej Przemszy.

    Przyroda

    Największym bogactwem naturalnym gminy są lasy.Łączna ich powierzchnia wynosi 578 ha, co stanowi 15% powierzchni gminy.W planach zagospodarowania gminy myśli się o powiększeniu ich powierzchni, jak również wprowadzeniu w teren zabudowy rekreacyjnej. (pozostaje to jednak nadal w sferze myśli - przyp. redaktora)
    o przyrodzie jednak nie będę się rozpisywał w tym miejscu - będzie na to sporo miejsca w całym serwisie

    Edukacja

    W gminie jest obecnie 1 gimnazjum, 5 szkół podstawowych i 3 przedszkola.

    Ośrodki kultury

    Działalność kulturalną na terenie gminy prowadzi Gminny Ośrodek Kultury w Gródkowie wraz z 3 świetlicami: w Dąbiu, Goląszy Górnej i Preczowie oraz Dom Kultury w Sarnowie.

    Ochotnicza Straż Pożarna

    Na terenie gminy funkcjonuje 7 Ochotniczych Straży Pożarnych:w Psarach, Górze Siewierskiej, Strzyżowicach, Dąbiu, Sarnowie, Preczowie i Goląszy.OSP zrzeszają 295 czynnych strażaków.

    Sport i rekreacja

    Duża grupa młodzieży ma do dyspozycji 6 boisk sportowych.Około 200 młodych piłkarzy ma możliwość doskonalenia swoich umiejętności sportowych oraz rozwoju fizycznego.W centrum gminy znajduje się stadion "ISKRY" Psary.



    To tyle gwoli wstępu, większość informacji pochodzi z opracowań naukowych, własnych obserwacji i zebranych materiałów pozostała cześć (opracowanie demograficzne oraz informacje ogólne) z dostepnego publicznie builetynu informacji publicznej tzw. BIPu...



    Opracował: Przemek